Stefan Rachtan

We wrześniu 2009 roku mija 67 lat od rozegrania się tragedii zagłady bodzentyńskich Żydów. Wśród skazanych na śmierć w piecach Treblinki znalazł się również czternastoletni Dawid Rubinowicz.

Kim był Dawid Rubinowicz i dlaczego przypominamy dziś jego postać?

Dawid Rubinowicz - syn Joska i Tauby urodzony 26 lipca 1927 roku w Kielcach, wyznania mojżeszowego . Ojciec jego sprowadził się z Kielc do Krajna. Posiadał kawałek pola, który sprzedał i zbudował małą mleczarnię przy której zamieszkał z rodziną w pokoju z kuchnią.
Rubinowicze prowadzili życie wiejskie, byli szanowani za uczciwość, czystość i życzliwość dla drugich.

Dawid do klasy pierwszej wstąpił w roku szkolnym 1933/34 zaś w roku szkolnym 1938/39 był uczniem klasy szóstej w Krajnie. Z zachowanych dokumentów szkolnych wynika, że miał oceny dobre i bardzo dobre. Wychowawczynią Dawidka w szkole powszechnej w Krajnie była Florentyna Krogulec. W rozmowie z dziennikarzami w 1960 roku stwierdziła ona, że Dawidek był najstarszym z rodzeństwa – miał siostrę i brata. Dawidek był szczupły, wysoki, miał niebieskie oczy, nosek regularny.

W pierwszych miesiącach okupacji Niemcy zabronili Żydom uczęszczać do szkoły. Dlatego Dawid zakończył swą naukę szkolną w roku 1938/39 w klasie szóstej. Na prośbę matki Florentyna Krogulec zadawała chłopcu pewne partie materiału do przerobienia, a on uczył się sam z podręczników. Nauka odbywała się potajemnie, bo jej ujawnienie groziło surowymi sankcjami ze strony okupanta.

W styczniu 1940roku generalny gubernator Hans Frank wydał rozporządzenie zakazujące Żydom jazdy tramwajami, autobusami, kolejami, a później wszelkimi środkami komunikacji. To zarządzenie pozostawało w związku z polityką władz okupacyjnych zmierzającą do tworzenia gett dla ludności żydowskiej.

Zaczęli też przesiedlać Żydów do określonych ośrodków. Takim ośrodkiem był też Bodzentyn, do którego przeniesiono Żydów z okolicznych miejscowości. Władze niemieckie zabroniły wychodzić Żydom z Bodzentyna, uznając faktycznie całe miasteczko za getto. Wśród przesiedlonych rodzin żydowskich z okolicznych wiosek znalazła się również rodzina Dawida Rubinowicza. Zamieszkała u krewnego krawca Cisłowskiego przy ulicy Kieleckiej 13.

W Krajnie dwunastoletni Dawid zaczął swe pamiętniki , które rozpoczynają się 21 marca 1940 roku, a kończą się 1 czerwca 1942 roku w Bodzentynie. Pamiętniki spisane były w pięciu zeszytach w linie w pomarańczowych okładkach. Notatki z 1940 roku obejmują osiem i pół strony. Zapiski z 1941 roku mieszczą się na czterdziestu pięciu stronach, zaś z 1942 roku na sześćdziesięciu trzech stronach . Brakuje ostatnich kartek piątego zeszytu, ostatniego z ocalałych.

Dawidek w swym pamiętniku dużo miejsca poświęca wojennemu życiu na wsi, opisuje otaczającą go przyrodę – pola ,łąki, las, ale odsłania również z przerażającą wyrazistością mechanizm hitlerowskiego młyna śmierci. Jest to wstrząsające, jedyne w swoim rodzaju świadectwo, okrucieństwa wojny widziane oczyma żydowskiego dziecka w okupowanej Polsce.

Dawidek żył do końca września 1942 roku, do dnia kiedy to bodzentyńskich Żydów zapędzono do Suchedniowa, gdzie była stacja kolejowa. Do przygotowanych bydlęcych wagonów wysypanych wapnem naładowano około 5000 Żydów i skierowano przez Małkinię do obozu zagłady w Treblince. Dawidek razem ze swoimi bliskimi powędrował do Suchedniowa , a stamtąd pociągiem do Treblinki.

Dziennik Dawidka pozostał w domu sąsiada i kolegi Tadeusza Wacińskiego syna Stanisława, a ten przekazało wraz z innymi szkolnymi książkami – Antoniemu Wacińskiemu, gdzie przeleżał przez 15 lat.

W 1957 roku „Pamiętnik” dostał się do rąk Heleny i Artemiusza Wołczyków i był odczytywany w miejscowym radiowęźle. W 1959 roku dostał się do rąk pisarki Marii Jarochowskiej i Jarosława Iwaszkiewicza. Wówczas okazało się, że jest to dokument na skalę europejską. Spotkał się z wielkim zainteresowaniem na całym świecie, został przetłumaczony na 15 języków i wydany w setkach tysięcy egzemplarzy.