"Trzy Kultury"

Adaptacja Dorota Anyż

Muzyka Piotr Restecki

Scenografia Mamert Tomczyk

Premiera : 04.wrzesień 2010 BODZENTYN godz. 19:30

zagroda Czernikiewiczów scena letnia

         Spektakl muzyczny opowiadający muzyką i słowem o pięknie Ziemi Świętokrzyskiej i współistnieniu nad brzegiem Psarki  przedstawicieli trzech społeczności: bodzentyńskiej, żydowskiej i obozujących w cieniu puszczańskich jodeł taborów cygańskich.

Nowatorskie aranżacje w muzyce Piotra Resteckiego są inspirowane rytmem regge,  bluesa, jazzu, fingerstylu . Spektakl jest formą połączenia etiud teatralnych opowiadających w mądry, głęboki, ale także wesoły i kabaretowy sposób o folklorze wszystkich trzech kultur. Literackie teksty, które powstały na terenie Gór Świętokrzyskich  w formie pogwarków sięgają do historii,  mądrości ludowej, legend i wierzeń związanych z tym miejscem, a przez współczesnych mieszkańców nieznanych.

Spektakl „Trzy kultury” przygotowało Studio Teatralno-Muzyczne Doroty Anyż z Kielc. 

         Muzykę do spektaklu skomponował Piotr Restecki, który wspólnie z Marcinem Skabą wykona ją na żywo wspólnie z wokalistka Dorotą Milcarz.  Adaptacja i reżyseria Dorota Anyż .

Informacje o Teatrze

Studio Teatralno Muzyczne "Jazz-Club"

prowadzi działalność artystyczną od 1997 r. jako Teatr Niezależny  , Zajmuje się produkcją spektakli, reżyserią , warsztatami artystycznymi, obejmuje mecenatem artystycznym młodzież uzdolnioną aktorsko, muzycznie i plastycznie. Dotychczas zrealizowało 36 premier. Najnowsze to: "Mgła", "Wesele od Nowa", "Kazania Świętokrzyskie ", "Dawid Rubinowicz", "Ostatnia Selekcja",

"Mgła"- wdł. "Obłędu" J. Krzysztonia, premiera odbyła się 13 .XII 2006 r. . Spektakl powstał  ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach programu "Oparcie społeczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi ". Spektakl zintegrował środowisko artystyczne z osobami po przejściach związanych z chorobami psychicznymi. Spektakl "Mgła" został uznany przez dziennikarzy kieleckich za wydarzenie artystyczne, a reżyser przedstawienia Dorota Anyż wyróżniona przez dziennikarzy "Plusem roku 2006" 

"Wesele od Nowa"- wdł. S.Wyspiańskiego zrealizowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Spektakl integrował środowisko miejskie z wiejskim. Role gości z miasta zagrali aktorzy Teatru Lalki i Aktora "Kubuś" a w role postaci wiejskich wcielili się mieszkańcy wsi Dąbrowa Dolna. Premiera odbyła się 27. IX. 2007 r. w modrzewiowej  stodole na obrzeżach Świętokrzyskiego Parku Narodowego.    

"Kazania Świętokrzyskie"- spektakl oparty na najdawniejszych zabytkach piśmiennictwa polskiego. Premiera 18.04.2008 w klasztorze Ojców Oblatów na Świętym Krzyżu. Spektakl był prezentowany na Międzynarodowych Targach "Sacrum" w Kielcach oraz w czasie Festiwalu Wędrowania w ruinach zamku Biskupów  Krakowskich w Bodzentynie.

"Dawid Rubinowicz" - zrealizowany ze środków Fundacji "Batorego" w ramach projektu "Dla Tolerancji". Premiera odbyła się 28.09. 2008r. Spektaklem tym zabieramy głos na temat tolerancji. Jest to najczystsza forma przekazu o bodzentyńskim getcie  i kolejnych etapach planowanej z niemiecką precyzją eksterminacji Żydów. Spektakl był prezentowany na II Międzynarodowym  Festiwalu Artystycznym w Loches we Francji w 2009 r., w Warszawie -"Scena Lubelska" , podczas II Dni Dawida Rubinowicza.

"Ostatnia selekcja" - wdł. książki Goldie Szachter Kalib "Z Bodzentyna do Auschwitz i Bergen-Belsen ". Spektakl zrealizowany ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich. Jest to próba artystycznej wypowiedzi na temat holokaustu. Spektakl "Ostatnia selekcja" jest inspiracją do rozmowy międzypokoleniowej na temat holokaustu. Teledyskowość spektaklu robi duże wrażenie na widzu prowokując do stawiania pytań.

Spektakl z muzyką na żywo wybitnego gitarzysty Piotra Resteckiego buduje niekonwencjonalny klimat spektaklu. 

Piotr Restecki

Gitarzysta i kompozytor. Urodzony w Kielcach. Oczarowuje swoich słuchaczy od lat muzyką w stylu "fingerstyle". Pobierał lekcje mistrzowskie u największych gwiazd gitarowej sceny, m.in.: Paweł Steild (Czechy), Thomas Pering (Niemcy), Marco Tamayo (Kuba), Aleksander Vinitsky (Rosja), James Wagner (Niemcy), Marek Napiórkowski i inni.Wykonuje utwory w różnym stylu (muzyka dawna, latynoska a także standardy muzyki rozrywkowej). Współpracuje z zespołami jazzowymi, rockowymi i country.Zbigniew Dubiella w czasopiśmie "Świat Gitary" napisał: "...Piotr Restecki oczarował wszystkich słuchaczy znakomitym, jazzowym feelingiem i improwizacją. Wykonanie słynnego tematu "Mercy, mercy, mercy" było swoistym majstersztykiem(...) To muzyk, który będzie miał jeszcze wiele do powiedzenia na scenie koncertowej."   

Wiecej na http://www.dwasy.com/restecki/bio.html

WYSTĘPUJĄ:

KATARZYNA ADAMSKA. ALEKSANDRA FRANCZAK.KAROLINA GRYS. MARTYNA IWAN.KATARZYNA KOLASA. KINGA LODZIŃSKA.PATRYCJA PIWKO. KACPER BOROWIEC.DANIEL JAGODZIŃSKI

Seminarium na temat nauczania o Holokauście

„Jak przyglądasz się złu i odwracasz głowę albo nie pomagasz, kiedy możesz pomóc, to stajesz się współodpowiedzialny” ( Marek Edelman)

W dniach od 14 do 18 czerwca 2010 roku brałam udział w intensywnym seminarium poświęconym nauczaniu o Holokauście zorganizowanym w Illinois Holocaust Museum and Educational Center w Skokie (w stanie Illinois). Znalazłam się tam po pomyślnym przejściu kwalifikacji, które miały charakter konkursowy i trwały od połowy lutego do kwietnia 2010 roku. W sumie do udziału w szkoleniach w trzech różnych ośrodkach muzealno-edukacyjnych w Stanach Zjednoczonych (w Nowym Jorku i Skokie, dzielnicy Chicago) zaproszono siedmioro nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych z całej Polski (z Warszawy, Krakowa, Tych, Piotrkowa Trybunalskiego, Pszczyny i Bodzentyna). Całe przedsięwzięcie było sponsorowane przez Ambasadę Amerykańską w Warszawie we współpracy z Amerykańskim Departamentem Stanu i Association of Holocaust Organizations.

Szkolenie odbywało się w nowoczesnym budynku uroczyście oddanym do użytku 19 kwietnia 2009 roku. Jego otwarcia w obecności wielu dostojnych gości dokonali: były prezydent Stanów Zjednoczonych, Bill Clinton i Elie Wiesel, ocalały z Holokaustu, laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1986 roku. Specjalne przesłanie z tej okazji wystosowali również prezydenci USA i Izraela: Barack Obama i Shimon Peres. Placówka ta została powołana do życia dzięki staraniom ludzi pracujących w Holocaust Memorial Foundation, którzy zjednoczyli swoje siły po próbie neonazistowskich przemarszów planowanych w Skokie w 1977 roku. Miejsce marszów nie zostało wybrane przypadkowo, ponieważ Skokie, jeszcze do niedawna największa wioska świata z liczbą ponad 63 tysięcy mieszkańców, była enklawą społeczności żydowskiej, która zaczęła się tutaj osiedlać po II wojnie światowej. Co uderzyło mnie najbardziej w tej historii, to fakt, że liderem grupy neonazistowskiej był Frank Collin, sam pochodzenia żydowskiego, zaś jego ojciec przeżył obóz w Dachau.

Illinois Holokaust Museum and Educational Centre  jest  trzecim co do wielkości muzeum w USA poświęconym  Pamięci o Zagładzie, przygotowanym na przyjęcie ponad 250 000 tysięcy odwiedzających w ciągu roku. Celem edukacyjnym muzeum jest nie tylko przekazanie wiedzy o Zagładzie, jej uwarunkowaniach i następstwach, ale kształtowanie świadomości i postaw w obronie uniwersalnych wartości humanistycznych i demokratycznych. 

Bryła muzeum, którego projektantem jest znany chicagowski architekt, Stanley Tigerman, zbudowana jest z betonu, stali i szkła w symbolice i tradycji judaistyczno-żydowskiej. Najbardziej charakterystycznymi cechami architektonicznymi są dwa prostokątne budynki – jeden pogrążony w ciemności bez okien (z wejściem) symbolizujący Zło i drugi rozświetlony

(z wyjściem), symbol Dobra  - oraz dwie kolumny w kształcie rusztowania nawiązujące do zburzonej  Świątyni Salomona w Jerozolimie.

W muzeum eksponowane są zarówno wystawy stałe, jak i okolicznościowe, zostało zgromadzonych ponad 8000 eksponatów, które należały do ponad 70 ocalałych z Holokaustu mieszkających w środkowo-zachodnich stanach USA. Umieszczono nawet wagon bydlęcy, w podobnych transportowano miliony Żydów do obozów śmierci, a w niszy pomiędzy dwoma budynkami zawieszone są tory kolejowe symbolizujące „ostatnią podróż”, z której nie było drogi powrotnej. Muzeum ma charakter interaktywny, to zwiedzający decyduje, który wideo klip z nagraniami świadectw ocalałych z Holokaustu chce obejrzeć, czyich głosów nagranych na taśmach magnetofonowych pragnie wysłuchać. Wędrując po salach wystawowych odbywamy wycieczkę po szlakach historii, z której dowiadujemy się, jak rodził się nazizm, przyglądamy się ocalałym dokumentom ukazującym życie Żydów w miastach i miasteczkach przedwojennej Polski, Czechosłowacji, Węgier, Austrii, Niemiec, Francji…, wczuwamy się

w  ludzkie dramaty i cierpienia  w gettach, marszach śmierci, zadajemy sobie pytania, na które trudno znaleźć odpowiedzi, jak i dlaczego było to możliwe….

Dwie szczególne sale to: Sala Pamięci (Remembrance Hall), na ścianach której wypisane są nazwiska tych, którzy stracili życie w Zagładzie i Sala Refleksji (Reflection Hall) - miejsce przeznaczone na spokojne dyskusje, czy też osobiste przemyślenia i rozważania po zwiedzeniu Muzeum.

„Pamiętaj o przeszłości. Zmieniaj przyszłość (“Remember the past. Transform the Future”) – motto, które przyświeca Illinois Holocaust Museum and Educational Center w Skokie, najlepiej charakteryzuje  atmosferę Muzeum, program  i przebieg tego szkolenia. Wzięło w nim udział blisko 60 nauczycieli różnych przedmiotów, uczących młodzież w wieku 14 -18 lat, a pracujących przede wszystkim w szkołach Chicago i innych ościennych miejscowości. Poprzez wykłady, prezentacje multimedialne, filmy, warsztaty, dyskusje panelowe, spotkania z ocalałymi z Holokaustu etc., została nie tylko przekazana wiedza o Holokauście, ale również zapoznawano nauczycieli z różnorodnymi materiałami źródłowymi, narzędziami i metodami oraz strategiami nauczania o Holokauście. Wykładowcami byli profesorowie uniwersyteccy i uznani eksperci w sprawach Holokaustu wykładający nie tylko w USA, ale m.in. uczestniczący w różnego rodzaju seminariach i wydarzeniach odbywających się w Polsce: dr Mary Johnson z Facing History and Ourselves, dr Goeffrey  Giles z University of Florida, dr Peter Hayes z Northwestern University, Samuel Kassow, wykładowca w Trinity College, Stanlee Stahl z Jewish Foundation for the Rightheous, Noreen Brand, dyrektor ds. edukacji w Muzeum w Skokie. Niezatartym przeżyciem było wysłuchanie świadectw ocalałych, którzy przeżyli Holokaust: Fritzie Fritzshall i Aarona Elster. Dzisiaj obydwoje zasiadają w Zarządzie Muzeum, pełniąc zaszczytne funkcje przewodniczącej i jednego z wiceprzewodniczących.

Pan Elster pochodzi z Sokołowa Podlaskiego i ocalał dzięki pomocy małżeństwa Górskich. Swoje wstrząsające i dramatyczne przeżycia dziecka ukrywającego się przez nieomal dwa lata w całkowitym osamotnieniu na poddaszu domu, spisał w książeczce „Ciągle widzę jej oczy natarczywie się we mnie wpatrujące…”. Te oczy należące do jego najmłodszej ukochanej siostrzyczki Sary, wpatrywały się w niego z wielką siłą i nadzieją w dniu likwidacji getta w Sokołowie. Mały Aaron zapamięta ten wzrok utkwiony w niego na zawsze… „wpatrywała się we mnie, jakbym mógł coś zrobić… cokolwiek. Nigdy nie wymarzę tego obrazu z mojej pamięci…”

Pani Fritzshall urodziła się w małym miasteczku w Czechosłowacji, gdzie spędzała szczęśliwe dzieciństwo przerwane wybuchem wojny. Wojna zmieniła wszystko, przeżyła getto, obóz w Auschwitz i marsz śmierci. Jak sama wspomina, ocalała dzięki wsparciu cioci, siostrze mamy, która każdego dnia w Auschwitz powtarzała jej: „Jutro będzie lepiej”. Z najbliżej rodziny ocalała ona i ojciec, mama i dwaj bracia zostali zamordowani w Auschwitz.

Podobnie jak wielu innych ocalałych przez wiele lat i oni nie dzielili się swoimi przeżyciami, nie chcieli o tym rozmawiać nawet z najbliższą rodziną. Dopiero to, co wydarzyło się w Skokie – zapowiadany marsz nazistów – uświadomił im, że Zło nie śpi. Pan Elster i pani Fritzshall wierzą, że poprzez edukację, dawanie świadectwa można zapobiec temu, aby świat nie przeżywał podobnego horroru nigdy więcej. Obydwoje są jednak realistami. Pan Elster kończy swoje wspomnienia takimi słowami: „ Czy może się to zdarzyć ponownie? Rozejrzyj się wokół siebie… to dzieje się właśnie teraz. Nienawiść ciągle wypełnia świat. Ludzie ciągle zabijają z powodu różnic, z powodu koloru skóry. Czego się nauczyliśmy? Ludzie zawsze szukają kogoś, aby go obarczyć winą. (…) Wtedy to byli Żydzi. Ale rozejrzyj się wokół … ty możesz stać się następnym kozłem ofiarnym. I właśnie dlatego musisz przemieniać świat, wierzę, że masz w sobie siłę, aby to uczynić.” (”Could this happen again? Look around you … it is happening right now. Hate still fills our world. People are still killing because of differences, because of skin color. What have we learned? People are always looking for someone to blame. (…) It was the Jews. But, look around… you can be the next scapegoat. That is why you must make the change in our world, and I believe you have the power to make the change.”)

Trzeba tutaj koniecznie wspomnieć o filmie Jona Keana „Swimming in Auschwitz” i spotkaniu z jego twórcą po projekcji. Film opowiada o losach sześciu ocalałych kobiet, wtedy dziewcząt, które przeżyły obóz Auschwitz. Wszystkie pochodziły z wykształconych, dobrze sytuowanych rodzin żydowskich. Były otoczone miłością rodziców, rodzeństwa, mogły cieszyć się życiem, rozwijać swoje zainteresowania…. Mieszkały w Polsce, Czechosłowacji, na Węgrzech i w Holandii. Wojna zmieniła ich losy na zawsze, utraciły tak naprawdę wszystko, ale wewnętrzna siła i wola przetrwania, wsparcie od innych współwięźniarek,  ocaliły je… Film może stanowić bardzo dobrą pomoc dydaktyczną, a zawdzięcza to  bohaterkom, które pomimo ogromu wstrząsających doświadczeń i osobistych tragedii, zachowały pogodę ducha i wiarę w człowieka.

Jak wspomniałam w szkoleniu uczestniczyło około 60 nauczycieli podzielonych na 7-8 osobowe grupy. Zajęcia odbywały się od 8.45 do 20.00  z przerwą na lunch i obiad we wtorek i czwartek, w środę i piątek trwały do 16.00. Podzielone były tematycznie, rozpoczynając się od wykładów o korzeniach antysemityzmu, nazizmie, dojściu Hitlera do władzy, poprzez wydarzenia Kryształowej Nocy, tzw. Kindertransport, losach statku St. Louis, naświetlenie sytuacji w krajach przedwojennej Europy, opis życia ludności żydowskiej w krajach europejskich, szczególnie w Polsce,  wybuch II wojny światowej, sytuację ludności żydowskiej w krajach podbitych i okupowanych, tworzenie i życie w gettach, mozaikę ofiar nazizmu, deportacje, marsze śmierci i obozy śmierci związane z tzw. Ostatecznym Rozwiązaniem problemu ludności żydowskiej, okupację Polski, walkę Polaków z okupantem i ofiary polskie w czasie II wojny światowej, ratowanie i niesienie pomocy ludności żydowskiej. W ostatnim dniu szkolenia Noreen Brand przedstawiła prezentację na temat uczenia o Holokauście z wykorzystaniem narzędzia jakim jest sztuka. Należy tu wspomnieć, że w Muzeum są wystawy prezentujące  prace malarskie i fotograficzne związane z Holokaustem i ludobójstwem. Pośród wielu prac są tam  prace Józefa Szajny, więźnia Auschwitz i Zbigniewa Libery.

Uczestniczenie w seminarium było bardzo ważnym doświadczeniem osobistym i zawodowym z wielu względów. Uczenie młodych ludzi otwartości i przygotowanie ich do życia tak, aby pozbywali się uprzedzeń i nienawiści, wymaga od samego nauczyciela budowania takiej postawy w samym sobie. Szkolenie za granicą stwarza taką szansę, jak również umożliwia poznanie nowych ludzi i miejsc. Chociaż tak intensywne zajęcia nie pozostawiły wiele czasu na osobiste rozmowy i wymianę myśli, doświadczeń, to umożliwiły przyjrzenie się, jak naucza się o Holokauście w Stanach Zjednoczonych, spojrzenie na problem Zagłady z punktu widzenia nauczyciela amerykańskiego. Część uczestników seminarium miała korzenie żydowskie, stąd ich poglądy i podejście do nauczania o Holokauście było bardzo osobiste  i związane z silnymi emocjami. Udział w szkoleniu uświadomił mi również, że ciągle brakuje wiedzy na temat sytuacji i roli Polski w II wojnie światowej. Stąd bardzo merytoryczne wystąpienia dr Petera Hayes poświęcone Polsce i Stanlee Stahl o życiu społeczności żydowskiej w Polsce przedwojennej i ratowaniu życia  przez wielu Sprawiedliwych pomimo zagrożenia życia własnego i ich rodzin, były bardzo cenne i pomocne w wypełnianiu tej luki.

Cieszę się również z tego, że mogłam być  przedstawicielem naszej małej społeczności i zapoznać zgromadzonych tam nauczycieli z dotychczasowymi działaniami i dokonaniami ludzi oraz organizacji działających na rzecz przywracania pamięci o społeczności żydowskiej zamieszkującej Bodzentyn i okolice przez ponad 100 lat. Z dużym zainteresowaniem spotkało się przedstawienie teatralne oparte na Pamiętnikach Dawida Rubinowicza w adaptacji i reżyserii państwa Anyżów, z którego mogłam pokazać tylko niewielki fragment. Przedstawienie powstało na I Dni Dawida Rubinowicza we wrześniu 2007 roku dzięki Krystynie Nowakowskiej ze Stowarzyszenia Odnowica i zostało nagrane oraz opatrzone tłumaczeniem w języku angielskim przez Ewę Wymark, szwedzką niezależną dziennikarkę. Był to jeden z efektów współpracy ze Szwedzkim Komitetem przeciwko Antysemityzmowi reprezentowanym przez Lenę Jersenius. Pozostawiłam również wspomnienia Gołdy Szachter, ocalałej z Holokaustu obywatelki Stanów Zjednoczonych wywodzącej się z Bodzentyna, w tłumaczeniu Emilii i Jana Pałysiewiczów, mając nadzieję, że znajdą się czytelnicy znający język polski. Być może inni zainteresowani odbiorcy sięgną po  materiały, które powstały dzięki owocnej współpracy pomiędzy Towarzystwem Dawida Rubinowicza i Szwedzkim Komitetem. Nawiązuję tutaj do wizyty młodzieży szwedzkiej w kwietniu tego roku i opracowanych w języku angielskim krótkich trasach wycieczek wiodących śladami Dawida Rubinowicza i Gołdy Szachter, Bodzentyna historycznego i Bodzentyna z czasów II wojny światowej z odniesieniem do pacyfikacji Michniowa. Znajomość języka polskiego będzie niezbędna dla tych, którzy chcieliby się dowiedzieć więcej o historii szkoły średniej w Bodzentynie, którą reprezentowałam, z pracy wspomnieniowej napisanej dla upamiętnienia 90 lat jej istnienia.

Nauczanie o Holokauście nie jest przypisane tylko do jednego przedmiotu szkolnego, ale może być realizowane w ramach niemal każdego typu zajęć szkolnych. Nie ma  uniwersalnej metody i jednego sprawdzonego sposobu przekazywania wiedzy o Zagładzie, gdyż decydują o tym konkretne uwarunkowania pracy nauczyciela i potrzeby młodzieży, z którą pracuje. Nie da się tak po prostu nauczyć o Holokauście, gdyż jest to proces, który wymaga zaangażowania i zrozumienia. Pozostaje przekonanie i wiara, że uczenie się o Holokaustu przyczyni się do budowania mostów, a nie stawiania murów.

Pragnę podziękować wszystkim dzięki którym mogłam uczestniczyć w tym szkoleniu w Stanach Zjednoczonych. Spotkałam wspaniałych ludzi i spędziłam kilkanaście godzin w niezwykłym mieście jakim jest Chicago. Jestem pod wrażeniem jego architektury i przyjaznej  atmosfery, jak mnie tam otaczała.

                                                                                             Krystyna Rachtan, nauczyciel języka angielskiego w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 w Bodzentynie